Home > Blogs > De 80%-amateurs

De 80%-amateurs

20-02-2017

Walter Zwaard_klein

Ongevallen ontstaan voor wel 80% door menselijk gedrag. Door elkaar aan te spreken verbetert ons gedrag, daalt het aantal ongevallen en wordt het veiliger.

De 80%-amateurs koesteren hun mythes en hun simplistische redeneringen.

Elkaar aanspreken op onveilig gedrag

Aanspreken: in menig bedrijf staat het tegenwoordig hoog op de agenda. Er worden filmpjes gemaakt, rollenspellen gespeeld en adviseurs ingehuurd. Zodat de werknemers elkaar leren aanspreken op onveilig gedrag. Daardoor verandert hun gedrag, daalt het aantal ongevallen en wordt het veiliger. Het zijn aantrekkelijke gedachten. Sommige bedrijven nemen de zaak wel heel serieus. In hun veiligheidsbeleid staat dat gedrag de oorzaak is van 80% van de ongevallen, dat dit is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en dat ze daar iets aan gaan doen. Ik noem ze de 80%-amateurs. Want gedrag is een onduidelijk containerbegrip. Die 80% is nergens op gebaseerd. En met wetenschap heeft het niets te maken.

Menselijk gedrag als ongevallenoorzaak

Na het verdwijnen van de act of god is menselijk gedrag nu nog de enige ongevallenoorzaak. Wie zegt dat ongevallen vooral ontstaan door gedrag, zegt dus niets. Het is nietszeggende prietpraat, want er is niets anders dan gedrag. Ook leidinggeven is immers menselijk gedrag. Net als het formuleren van een veiligheidsbeleid, het opstellen van veiligheidsregels, het houden van toezicht, het ontwerpen van een machine. Wie doorvraagt bij de 80%-amateurs, komt er al snel achter dat zij met ‘gedrag’ doelen op het operationele gedrag van werknemers, op menselijke fouten. En dat zij geloven dat 80% van de arbeidsongevallen ontstaat door fouten van werknemers. Dat is een hardnekkige mythe in de veiligheidskunde.

Nooit onderbouwd, nooit onderzocht

De aandacht in ons vak voor gedrag vertoont allerlei golfbewegingen over de afgelopen honderd jaar. Steeds werd er weer iets nieuws bedacht om werknemersgedrag te beïnvloeden. Wat hebben we niet langs zien komen: toezicht houden, posters ophangen, trainen, motiveren, voorlichten, aanspreken. En om al die goedbedoelde activiteiten te rechtvaardigen, moest het belang van gedrag elke keer weer worden onderstreept. Wat is er dan mooier dan keiharde getallen? Zoals op dat veiligheidsaffiche (“Bron van ongevallen … wijzelf 80%”) dat het toenmalige Veiligheidsinstituut meer dan vijftig jaar geleden presenteerde. Nooit onderbouwd. En nooit fatsoenlijk, laat staan ‘wetenschappelijk’, onderzocht. Maar elke keer als die kritiek was verstomd, dook het magische percentage na een paar jaar weer op als een duveltje uit een doosje.

Wetenschappelijk bewezen? Pas op!

Als de uitdrukking ‘wetenschappelijk bewezen’ valt, is behoedzaamheid het devies. Het zijn woorden die een wetenschapper nooit zal gebruiken. Maar de 80%-amateur misbruikt de term graag. Hij doet er zelfs nog een schepje bovenop. Hij wil het nóg mooier maken en zegt: “Uit alle wetenschappelijke onderzoeken blijkt …” Of: “Wetenschappelijk onderzoek toont al jaren aan dat …”

Soms word ik moedeloos van die onduidelijke terminologie, ongefundeerde percentages en hardnekkige sprookjes. Laten we hopen dat de professionalisering binnen de veiligheidskunde het einde inluidt van de 80%-amateurs. En dat die mythes, samen met hun belijders, snel een zachte dood sterven.

Walter Zwaard | auteur en adviseur op het gebied van risicomanagement

image_pdf

Deel dit bericht via:


    One comment

    1. Fred van der Wal Stienstra

      Geachte heer Walter Zwaard,
      Bedankt voor de “Eyeopener” Maar als het geen menselijk gedrag cq menselijk handelen is, en de oorzaak zit niet in de bouwkundige staat of in de techniek. Wat is dan de overall kreet die mag worden gebruikt?
      En de bijna ongevallen en gevaarlijke situatie’s?
      In mijn overzicht van meldingen zie ik juist wel dat voorvallen voorkomen kunnen worden als door het menselijk handelen een andere keuze was gemaakt. Van onbewust / onbekwaam naar bewust en taakvolwassen.
      Met vr. gr.
      Fred