Home > Duurzame inzetbaarheid > De menselijke kant van automatisering

De menselijke kant van automatisering

27-06-2016

ITenmens2_370626164

Hoe zorgen we ervoor dat er in automatiseringstrajecten voldoende aandacht is voor een goede verdeling van taken tussen mens en informatietechnologie (IT)?

Automatisering kan een nadelig effect hebben op gedrag. Dit maakt dat we doelstellingen voor efficiëntere en effectievere processen niet halen. Soms ontstaan er nieuwe risico’s. Niet altijd door menselijke fouten met ingrijpende gevolgen. Soms gaat het ‘alleen’ om een ongunstige mentale werkbelasting.

De groei van informatie overstijgt de ontwikkeling van de mens

Technologische ontwikkelingen volgen elkaar snel op. Er ontstaan gegevensverzamelingen die we graag benutten voor het verder automatiseren en optimaliseren van bedrijfsprocessen. De groei in hoeveelheid en complexiteit van informatie gaat echter sneller dan de ontwikkeling van de mens om met deze informatie om te gaan. Parallel hieraan heeft de Inspectie SZW zich in 2015 voorgenomen om te hoge werkbelasting en werkstress structureel aan te pakken (Inspectie SZW, 2015).

Meer aandacht is nodig voor de menselijke kant van automatisering

Werkbelasting is het resultaat van de taakvereisten (hoeveelheid werk, moeilijkheidsgraad, benodigde snelheid), de werkomgeving en de omstandigheden waaronder we de werkzaamheden uitvoeren (ondersteuning, regelmogelijkheden, werkplek, procedures) en de werkbeleving (competenties, stress coping). Voor een goede mentale werkbelasting is er met de voortschrijdende techniek ook meer aandacht nodig voor de menselijke kant van automatiseringsvraagstukken. Zoals de vraag of automatisering wel nodig is en zo ja, hoe dan. Met name in veiligheidskritische omgevingen als de industrie, security, gezondheidszorg of het transport is dat relevant omdat de risico’s daar groot zijn.

Geautomatiseerde systemen beïnvloeden het gedrag van gebruikers

Geautomatiseerde systemen kunnen gevolgen hebben voor het gedrag van de gebruiker in twee dimensies: compliance en reliance. Compliance verwijst naar de manier waarop de gebruiker reageert op instructies/signaleringen van het systeem. Een gebrekkige compliance leidt tot het negeren van signaleringen. Een bovenmatige compliance leidt tot het klakkeloos opvolgen van een signalering. Reliance verwijst naar wat de gebruiker doet als het systeem stil is. Bij een matige reliance ontstaat proactief gedrag waarbij de gebruiker meer aandacht besteedt aan het controleren van andere informatiebronnen. Een bovenmatige reliance leidt tot blind vertrouwen in het systeem, waardoor de gebruiker niet meer vasthoudt aan zijn eigen waarneming en diagnosevaardigheden.

Hoe kunnen we dat ondervangen?

Een zorgvuldige taakanalyse van de werksituatie geeft inzicht in de werkprocessen, overige werkzaamheden en de werkcontext. Taakanalyses vinden plaats in het veld. Zo worden de echte werkprocessen en taakvereisten voor de verschillende stadia in bedrijfsvoering vastgelegd. Dit is te combineren met bijvoorbeeld onderzoek naar de ervaren werkbelasting en de werkomgeving. Vervolgens kan men voor dat werkproces nagaan welke stappen in de informatieverwerking ondersteuning behoeven en welk niveau van automatisering daarvoor passend is. Het resultaat is een IT-systeem dat daadwerkelijk past bij de werkzaamheden en kan bijdragen aan de effectiviteit en efficiency.

 

> Dit is een beknopte samenvatting van het artikel ‘Technostress de baas’ van Kirsten Schreibers. Lees het volledige artikel in Vakblad Arbo 6-2016.

image_pdf

Deel dit bericht via: