Home > RI&E > Met de RI&E naar veilige machines

Met de RI&E naar veilige machines

11-08-2016

uitzondering2_457431226

Zeg je machineveiligheid, dan zeg je NEN-normen. Maar die normen zijn niet bindend. Afwijken mag en is soms zelfs verstandig.

Een werkgever kan dus van de NEN-normen afwijken – als hij dat tenminste goed onderbouwt. Bij voorkeur in de risico-inventarisatie en -evaluatie, de RI&E.

Een norm heeft niet de kracht van wet

Een werkgever heeft een probleem. Zijn machines moeten zijn voorzien van een noodstop, en volgens de Machinerichtlijn moet die goed zichtbaar zijn. Welnu, daar kan onze werkgever voor zorgen, maar het probleem zit in de norm. Die schrijft namelijk voor wat de precieze kleur van die noodstop moet zijn: rood. En volgens Martijn Drost, expert in Veiligheid voor mens en machine bij Pilz, zit daar het probleem. “Dat is precies de kleur van zijn machines. Een rode knop valt dus niet op.”

Drost is Senior Consultant bij Pilz, en hij ziet het bovengeschetste probleem vaker. “De Machinerichtlijn is opgesteld in Brussel. Die geeft abstracte maar bindende richtlijnen over veilige machines en veilig werken. De normen vullen die richtlijnen concreet in. Maar let op: zo’n norm heeft niet de kracht van wet. Hij geeft aan hoe een werkgever aan die wet zou kunnen voldoen.

De oplossing ligt dus voor de hand. Bovengenoemde werkgever verft zijn noodknoppen gewoon geel. Dan voldoet hij aan de Machinerichtlijn, want die knoppen steken scherp af tegen die rode machines. Dat de werkgever dan niet voldoet aan de norm is jammer, maar niet meer dan dat. Hij werkt veilig. En juridisch zit hij goed.

Afwijken van de norm is soms verstandig

Helaas, volgens Drost staat dat laatste nog te bezien. Want er is volgens hem een groep die het bovenstaande niet goed begrijpt: de Nederlandse rechters. “Stel je voor dat het toch misgaat met een machine en de noodstop om wat voor reden dan ook niet wordt ingedrukt of het systeem faalt. Dan is het niet ondenkbaar dat de advocaat van de gewonde werknemer begint over die gele knoppen. Juist omdat een norm lekker concreet is, gaat een rechter daar snel in mee: ‘Luister meneer de werkgever, ik heb hier een norm en daarin staat heel duidelijk dat die knoppen rood moeten zijn. Ik begrijp niet waarom u hiervan bent afgeweken.’”

Je gaat geen machine van een ton verbouwen voor een miljoen: veel te duur en ook buitenproportioneel

Afwijken van de norm. Volgens Drost is het mogelijk – soms zelfs verstandig. Veel werkgevers zijn het met hem eens. “Ik heb eens een blog hierover geschreven op LinkedIn en die gecombineerd met een poll: ‘Vindt u dat werkgevers beredeneerd mogen afwijken van de norm?’ Toen bleek dat zo’n 50% van de werkgevers hiermee instemde. In mijn praktijk als adviseur zie ik hen ook regelmatig daadwerkelijk van die norm afwijken.”

Rechters vinden geld nooit zwaarder wegen dan veiligheid

Dat is ook wel logisch. Want ook zonder rode machines in je fabriekshal is het soms lastig om aan die norm te voldoen. “Vaak zie je dat als installaties wat ouder zijn”, zegt Drost. “Je gaat geen machine van een ton verbouwen voor een miljoen. Dat is veel te duur en ook buitenproportioneel. Dus ga je op zoek naar simpeler ingrepen die wel te betalen zijn. Je kunt zo’n machine op allerlei manieren beter beveiligen; het aantal technische mogelijkheden is anno 2016 ook in veiligheidsland erg groot.”

Volgens Drost kan dat echter niet altijd. “Bepaalde beslissingen kun je niet rechtkletsen. Je kunt niet jaren en jaren doorwerken met een verouderde machine omdat je geen geld hebt voor een nieuwe. Sowieso moet je heel voorzichtig zijn met financiële argumenten, omdat rechters geld nooit zwaarder vinden wegen dan veiligheid. Hier is dat ook terecht. Je had die oude machine allang kunnen afschrijven.”

Leg keuzes voor maatregelen schriftelijk vast in RI&E

Een gulden middenweg dus. Enerzijds hoeven werkgevers volgens Drost niet slaafs de norm te volgen, anderzijds mag de veiligheid hierdoor niet in het gedrang komen. “Je hoort vaak een uitspraak als: ‘We doen het veilig of we doen het niet.’ Maar er is geen bedrijf dat dit credo voor 100% volgt. Want 100% veiligheid is een illusie. Die veiligheid is niet binair. Ergens ligt er een gulden middenweg tussen 100% veilig en 100% onveilig.”

Terug naar de werkgever met zijn gele noodstopknoppen. Wat had hij kunnen doen om de rechter gunstig te stemmen? Volgens Drost is het belangrijk om zaken goed vast te leggen. En wel in de RI&E. “Stel, tijdens de risico-inventarisatie stuit je op een bepaald risico. Je blijkt dat risico op drie manieren te kunnen wegnemen: met maatregel A, B of C. Maar aan maatregel A en B kleven grote bezwaren, zodat je hebt besloten tot C. Dan is het heel belangrijk dat je dit alles niet even afspreekt tijdens een kop koffie met collega’s. Leg dit schriftelijk vast, en de plaats bij uitstek om dat te doen is in de RI&E.”

Motiveer je beslissing in de RI&E. En laat die toetsen door een HVK’er met verstand van machineveiligheid

Niet elke HVK’er heeft verstand van machineveiligheid

Maar nu stuiten we op de volgende horde. Want zo’n RI&E moet worden goedgekeurd door een gecertificeerde HVK’er. En volgens Drost beschikken die HVK’ers niet allemaal over de vereiste expertise. “Als jij gewoon googelt op de eerste de beste arbodienst, is de kans heel klein dat die toevallig een HVK’er kan leveren die verstand heeft van machineveiligheid. Je moet weten: een hogere veiligheidskundige heeft vaak een beetje stoffig imago, maar is wel mensgericht. Een heel ander type dan iemand die affiniteit heeft met machines: dat is naar eigen zeggen een nerd die flink is doorgeschoven naar het autistisch spectrum. Dus moet je op zoek naar iemand die beide types in zich verenigt – en die vind je niet zomaar.”

Een lastig probleem, maar Drost ziet een mogelijke oplossing. “Er lopen wel een paar van dit soort HVK’ers rond. Als werkgever zou ik bellen met de NEN, inderdaad de organisatie die de norm voor machineveiligheid uitgeeft en deels zelf opstelt. In die NEN-commissie zitten vertegenwoordigers van werkgevers en werknemersorganisaties, maar ook fabrikanten die veel van de problematiek weten. Maar u kunt natuurlijk ook een adviseur bellen die in machineveiligheid is gespecialiseerd. Die voert vrijwel dagelijks RI&E’s uit.”

Werkgever hoeft het werk niet voor 100% veilig te maken

Je beslissing motiveren in de RI&E. En die RI&E laten toetsen door een HVK’er met verstand van machineveiligheid. Volgens Drost kan een werkgever zo aan zijn verplichtingen voldoen – zelfs als hij van de norm is afgeweken. “Bedenk dat de eisen aan een werkgever niet zo streng kunnen zijn als die aan een fabrikant. Die laatste heeft een resultaatverplichting: zijn producten moeten veilig zijn. Geen discussie mogelijk. Maar een werkgever heeft alleen een inspanningsverplichting. Hij hoeft zijn werk niet voor 100% veilig te maken: dat is onmogelijk. Hij moet alleen aantonen dat hij daar alles aan heeft gedaan.”

Terug naar het begin van dit artikel. Naar de werkgever met de gele noodstopknoppen. Wat als hij bovenstaande adviezen heeft opgevolgd? Zal hij dan in geval van een calamiteit de rechter meekrijgen? Drost weet het niet zeker. “Het zou wel moeten, maar ik kan het niet garanderen. Tussen de verschillende rechters zie je uiteraard grote verschillen. Helaas, als je van de norm afwijkt, geldt hetzelfde als bij werken aan een machine: 100% veiligheid is een illusie.”

Pilz Nederland
Martijn Drost werkt bij Pilz Nederland, een bedrijf in de automatiseringstechniek en de veiligheid van mens, machine en omgeving. www.pilz.nl

> Veiligheidsmaatregelen zijn duur en hinderen de productie? Leer met het boek ‘Productieve machineveiligheid’ hoe het anders kan.

image_pdf

Deel dit bericht via: