Home > Blogs > Veiligheidsfabels? Wat zijn dat?

Veiligheidsfabels? Wat zijn dat?

15-05-2017

CarstenBusch

Onlangs hield ik een lezing voor een groep veiligheidsprofessionals. De organisator van dit evenement had bij wijze van uitnodiging de volgende mededeling naar de deelnemers gestuurd: “WAARSCHUWING: deelname aan dit kenniscafé kan je professionele mening en gewoontes ernstig beschadigen.”

Dat is nou net wat ik graag wil. Niet schade toebrengen, maar wel veiligheidsprofessionals aanzetten tot kritisch nadenken over wat ze doen en zeggen. Over welke aannames en overtuigingen er ten grondslag liggen aan de dingen die ze denken, zeggen en doen. En of die aannames en overtuigingen wel hout snijden en een kritische toetsing kunnen doorstaan.

Dun laagje chroom

Bij gebrek aan een ‘Vereniging tegen Kwakzalverij binnen Veiligheid’ is dat hard nodig. Een behoorlijk deel van wat er binnen veiligheid wordt gepraktiseerd is, alle goede bedoelingen ten spijt, niet meer dan “een pakketje schroot met een dun laagje chroom” (zoals Het Goede Doel in 1983 zong). Sommige praktijken zijn niet meer dan goed bedoelde fabeltjes of rituelen zonder werkelijke inhoud.
Mijn recent verschenen boek “Veiligheidsfabels 1-2-3” verzamelt 95 van dergelijke ‘veiligheidsfabels’. Dat aantal is niet geheel toevallig gekozen. In navolging van wat Luther 500 jaar geleden deed, heb ik de hoop dat deze veiligheidsfabels dienen als stellingen die kunnen bijdragen tot een reformatie van bepaalde praktijken binnen de veiligheidswereld.

Veiligheidsfabels, wat zijn dat?

Er bestaat (nog) geen definitie van het begrip veiligheidsfabel. Losjes kunnen we stellen dat het gaat om ineffectieve of schadelijke toepassingen en overtuigingen binnen veiligheid. Dingen die geen hout snijden, maar vaak wel een goed gevoel geven. Zolang je er maar niet al te kritisch over nadenkt. Laten we naar een voorbeeld kijken.
De bekende slogan ‘Alle Ongevallen Kunnen Worden Voorkomen’ is een klassieke veiligheidsfabel. Gek genoeg zijn er gerenommeerde veiligheidsprogramma’s die zich op dit uitgangspunt beroepen. Met name programma’s die nul ongevallen als een expliciete doelstelling nastreven.

‘Alle Ongevallen Kunnen Worden Voorkomen’?

Natuurlijk zouden we graag alle ongevallen willen voorkomen en zien we liefst dat iedereen heelhuids naar huis kan. Maar denk even kritisch na. Wat is nodig zodat ‘Alle Ongevallen Kunnen Worden Voorkomen’? Je moet alwetend zijn, met volledige kennis van alle activiteiten, inclusief de onverwachte dingen die kunnen gebeuren, en wanneer. Je moet almachtig zijn, om daadwerkelijke alle onverwachte gebeurtenissen te voorkomen, dan wel de gevolgen ervan te beperken. En je moet over onbeperkte middelen beschikken. Hoe realistisch is dit?

In de werkelijke wereld hebben we kennis van onverwachte gebeurtenissen vaak pas achteraf. Dus men zou eerder moeten stellen dat men van alle ongevallen kan leren, om dan mogelijk herhaling te voorkomen. We kunnen niet alles voorkomen. Er is bijvoorbeeld weinig dat je kunt doen tegen een vliegtuig dat op jouw bedrijfspand neerstort. En iedereen kampt chronisch en continu met schaarste van middelen. We hebben dus gewoonweg niet de middelen om alles te voorkomen. Waarschijnlijk zijn er zelfs mogelijke ongevallen die we geeneens willen voorkomen.

Hoe herken je veiligheidsfabeltjes?

Veiligheidsfabels kunnen ontstaan door diverse mechanismen, zoals gebrekkige wetenschap, logische fouten, kennisgebrek en misverstanden en een ongezond streven naar zekerheid. Als ze er eenmaal zijn, houden we ze vaak in stand vanwege commerciële, politieke en andere belangen, heersende culturen en/of gebrek aan kritisch vermogen binnen organisaties.

Een duidelijk teken van een ongezond streven naar zekerheid is bijvoorbeeld als er met absoluten wordt geschermd, zoals hierboven: ALLE ongevallen … In dat soort gevallen is het verstandig om je even achter het oor te krabben en na te denken over hoe realistisch een dergelijke uitspraak is.

Logische fouten zijn soms wat moeilijker te ontdekken. Een bedrijf zonder ongevallen is een veilig bedrijf, toch? Dat is gezond verstand, zou je denken. Maar nee, een mooie ongevallenstatistiek kun je ook op andere manieren krijgen. Bijvoorbeeld door hele strikte definities, door onderrapportage of door domweg geluk. De logica is dus omgedraaid. Een veilig bedrijf zal waarschijnlijk weinig ongevallen hebben, maar een bedrijf zonder ongevallen kan best heel onveilig zijn.

88% van de ongevallen: oorzaak mens?

De bekende stelling dat mensen 88% van alle ongevallen veroorzaken, is een illustratie van kennisgebrek en gebrekkige wetenschap. De meesten weten namelijk niet waar de 88% op doelt (directe oorzaken, en daardoor niet echt relevant voor preventie) of hoe meneer Heinrich in de jaren 30 aan dit getal is gekomen (door selectief en arbitrair gebruik van bevooroordeelde data). Toch is dit verschijnsel niet uit te roeien. Het klinkt immers goed. Het geeft het management een excuus om de aandacht voor veiligheid naar de werkvloer te verleggen, in plaats van dingen op een meer fundamentele manier aan te pakken. En de veiligheidsbranche is mede schuldig, want daar verdienen velen hun geld met het verkopen van gedragsbeïnvloedingsprogramma’s en diverse tooltjes.

Succes met het ontdekken van fabeltjes. Je dagelijkse leven wordt er in eerste instantie misschien niet gemakkelijker op, maar de veiligheid zal er wel bij varen.

Carsten Busch | Senior adviseur arbeidsveiligheid bij Politidirektoratet, de overkoepelende organisatie van de Noorse politie en actief binnen diverse vakfora en eigenaar van www.mindtherisk.com.

 

> LEESTIP: Veiligheidsfabels 1-2-3 van Carsten Busch, vers van de pers bij Vakmedianet. In dit boek komen 95 fabels binnen het veiligheidsvak aan de orde, met ruim aandacht voor certificering en cultuur.

image_pdf

Deel dit bericht via:


  • YouTube

Reageer

Uw emailadres wordt niet gepubliceerd, velden met een * zijn verplicht.

*

Neem onderstaande anti-spam code over: